8 etapów globalnych celów klimatycznych: od Paryża do planów krajowych

- Spis treści
- Wprowadzenie
- Kamień milowy 1 — Paryskie cele temperaturowe i finansowe
- Kamień milowy 2 — NDC i pięcioletni mechanizm aktualizacji
- Kamień milowy 3 — Globalny przegląd (GST)
- Kamień milowy 4 — Wyniki konsensusu COP28 w Zjednoczonych Emiratach Arabskich
- Kamień milowy 5 — Termin i zakres NDC 3.0 (2025)
- Kamień milowy 6 — Od celów globalnych do polityki krajowej
- Kamień milowy 7 — Systemy rozliczalności i przejrzystości
- Kamień milowy 8 — Jak wygląda sukces do 2030 roku
- Komentarz redakcji
- Najczęściej zadawane pytania — globalne cele klimatyczne: od porozumienia paryskiego do planów krajowych
- Dowiedz się więcej
- Źródła
Globalne cele klimatyczne: od porozumienia paryskiego do krajowych planów — artykuł śledzi, jak cele temperaturowe paryskich ram przekładają się na krajowe zobowiązania, pięcioletnie przeglądy i działania krótkoterminowe po pierwszym Globalnym Bilansie na COP28. Porozumienie paryskie ustanowiło długoterminowy cel utrzymania wzrostu temperatury na poziomie znacznie poniżej 2°C i dążenia do ograniczenia go do 1,5°C. Kraje co pięć lat składają i wzmacniają Nationally Determined Contributions (NDC) w publicznym rejestrze, a kolejne bilanse pomagają zamykać luki w ambicjach i wdrażaniu. Zobacz przegląd UNFCCC dotyczący porozumienia paryskiego, tekst prawny porozumienia oraz objaśnienie ONZ dotyczące jego celów.

Spis treści
- Wprowadzenie
- Kamień milowy 1 — Paryskie cele temperaturowe i finansowe
- Kamień milowy 2 — NDC i pięcioletni mechanizm stopniowego zaostrzania
- Kamień milowy 3 — Globalny Bilans (GST)
- Kamień milowy 4 — Wyniki konsensusu UAE na COP28
- Kamień milowy 5 — Termin i zakres NDC 3.0 (2025)
- Kamień milowy 6 — Od celów globalnych do polityki krajowej
- Kamień milowy 7 — Systemy rozliczalności i przejrzystości
- Kamień milowy 8 — Jak wygląda sukces do 2030 roku
- Opinia
- Najczęściej zadawane pytania — globalne cele klimatyczne: od porozumienia paryskiego do krajowych planów
- Dowiedz się więcej
- Źródła
Wprowadzenie
Pierwszy Globalny Bilans zakończył się na COP28 (konsensus UAE) i wezwał do odejścia od paliw kopalnych w systemach energetycznych, potrojenia mocy odnawialnych i podwojenia efektywności energetycznej do 2030 roku, a także do uruchomienia Funduszu Strat i Szkód — wyniki te kształtują teraz NDC, które mają zostać złożone w 2025 roku (NDC 3.0). Zapoznaj się ze stronami UNFCCC poświęconymi Globalnemu Bilansowi, podsumowaniem COP28 oraz przeglądem UE dotyczącym wyników konsensusu UAE.
Kamień milowy 1 — Paryskie cele temperaturowe i finansowe
Artykuł 2 określa cele temperaturowe oraz cel finansowy, jakim jest dostosowanie przepływów kapitału do niskoemisyjnego i odpornego klimatycznie rozwoju – stanowi on punkt odniesienia dla działań łagodzących, adaptacyjnych i wsparcia. Cele te oraz ścieżka osiągania szczytu emisji i neutralności klimatycznej zostały opisane w oficjalnym tekście porozumienia, a także podsumowane w przeglądzie UNFCCC dotyczącym Porozumienia paryskiego oraz w publicznym przewodniku ONZ po Porozumieniu paryskim.
Artykuł 4 wprowadza obowiązek kolejnych NDC, które każda ze Stron jest zobowiązana przygotować, zakomunikować i utrzymywać, odzwierciedlając postęp i możliwie najwyższy poziom ambicji. Szczegóły znajdują się w tekście porozumienia oraz na stronie przeglądowej UNFCCC dotyczącej Porozumienia paryskiego.
Kamień milowy 2 — NDC i pięcioletni mechanizm aktualizacji
Państwa składają NDC, aktualizują je co pięć lat i rejestrują publicznie, kierując się wytycznymi dotyczącymi jasności, przejrzystości i zrozumiałości (ICTU) oraz spójnego rozliczania emisji i pochłaniania. Szczegóły znajdziesz w przeglądzie UNFCCC dotyczącym NDC, publicznym rejestrze NDC, a także na stronie UNFCCC poświęconej zgłoszeniom z 2025 roku, opartym na wynikach przeglądu globalnego w ramach NDC 3.0.
Przewodniki techniczne precyzują wymagania dotyczące ICTU i rozliczalności dla krajowych zespołów przygotowujących zgłoszenia na 2025 rok, w tym regionalne wytyczne dotyczące elementów sprawozdawczości i harmonogramów, zawarte w opublikowanym w 2024 roku przewodniku dotyczącym sprawozdawczości NDC.
Kamień milowy 3 — Globalny przegląd (GST)
Artykuł 14 ustanawia GST jako mechanizm oceny zbiorowych postępów w realizacji celów paryskich w obszarach łagodzenia zmian klimatu, adaptacji i finansowania, informujący kolejną rundę NDC i działania kooperacyjne. Więcej informacji znajdziesz w centrum wiedzy UNFCCC poświęconym globalnemu przeglądowi oraz w przystępnych analizach WRI dotyczących znaczenia i zakresu GST w tym przeglądzie.
Opracowania naukowe i polityczne wyjaśniają zasady zarządzania, zakres oraz rolę organów pomocniczych UNFCCC – SBSTA i SBI – w prowadzeniu GST i syntezie materiałów wejściowych, co zostało opisane w przewodniku LSE Grantham dotyczącym tego, czym jest GST.
Kamień milowy 4 — Wyniki konsensusu COP28 w Zjednoczonych Emiratach Arabskich
Wynik COP28 wzywa Strony do sprawiedliwego, uporządkowanego i równego odejścia od paliw kopalnych w systemach energetycznych, do potrojenia mocy odnawialnych do 2030 roku, podwojenia efektywności energetycznej do 2030 roku, ograniczenia wykorzystania węgla oraz reformy dotacji, a także do uruchomienia Funduszu na rzecz Strat i Szkód. Szczegółowe informacje znajdziesz w kluczowych wnioskach z COP28 na stronie UNFCCC oraz w podsumowaniu UE dotyczącym ogólnych wyników.
Komentarze wskazują na potrzebę jaśniejszych harmonogramów pośrednich i finansowania umożliwiającego przełożenie celów na konkretne działania, podkreślając finansowanie jako kolejne kluczowe wyzwanie – co potwierdzają analizy implikacji przeglądu globalnego dla przedsiębiorstw zawarte w podsumowaniu biznesowym z 2024 roku.
Kamień milowy 5 — Termin i zakres NDC 3.0 (2025)
Kolejna pełna runda NDC jest przewidziana na 2025 rok – opiera się na wynikach GST i ma być ambitniejsza; strony są zachęcane do wzmocnienia działań mitygacyjnych, adaptacyjnych oraz środków wdrożenia. Strona UNFCCC szczegółowo opisuje oczekiwania wobec NDC 3.0. Publiczne rejestry i terminy składania dokumentów – w tym okno zgłoszeniowe z lutego 2025 roku sygnalizowane w briefingach organizacji społeczeństwa obywatelskiego – napędzają krajowe cykle planowania, co odnotowano w przypomnieniu z 2025 roku dotyczącym kontekstu terminu NDC.
Integracja sektorowa i priorytety społeczne (m.in. bezpieczeństwo żywnościowe i ograniczanie ubóstwa) są wplatane do NDC w miarę jak kraje przygotowują aktualizacje na 2025 rok, zgodnie z notą z wytycznymi z 2025 roku dotyczącą możliwości NDC zawartą w dokumencie Global Alliance.
Kamień milowy 6 — Od celów globalnych do polityki krajowej
NDC określają krajowe cele, polityki i instrumenty – takie jak ceny uprawnień do emisji węgla, standardy dla energii odnawialnej, cele efektywności energetycznej oraz środki dotyczące użytkowania gruntów. Przegląd ONZ wyjaśnia, jak NDC odzwierciedlają wysiłki poszczególnych państw w tym przewodniku po NDC. Wytyczne dotyczące ICTU, rozliczania emisji i szczegółów sektorowych wspierają porównywalność i wiarygodność, co opisano w wytycznych z 2024 roku dotyczących raportowania NDC.
Solidne krajowe systemy monitorowania pomagają dostosować budżety i inwestycje do ścieżek zgodnych z Porozumieniem paryskim, co wpisuje się w rolę GST jako mechanizmu informującego o aktualizacjach i współpracy, opisaną w przeglądzie GST przygotowanym przez WRI.
Kamień milowy 7 — Systemy rozliczalności i przejrzystości
Wzmocnione ramy przejrzystości (Enhanced Transparency Framework) wymagają regularnego raportowania i przeglądów technicznych w celu budowania zaufania i wiarygodności; zagregowane dane zasilają cykl GST, co wynika z artykułów Porozumienia paryskiego i zostało podsumowane w przeglądzie Porozumienia paryskiego UNFCCC oraz jego tekście prawnym. Publiczne rejestry, takie jak rejestr NDC, operacjonalizują przejrzystość zobowiązań i aktualizacji.
Opracowania dotyczące GST podkreślają, że skuteczne przeglądy globalne wykraczają poza ocenę i służą wzmocnieniu krajowych planów oraz współpracy – cel ten jest kluczowy dla przewodnika GST przygotowanego przez WRI oraz instytucjonalnego podsumowania LSE Grantham dotyczącego zarządzania GST.
Kamień milowy 8 — Jak wygląda sukces do 2030 roku
Przełożenie konsensusu ze Zjednoczonych Emiratów Arabskich na działania krajowe oznacza przyjęcie celów, które łącznie potroją udział energii odnawialnej i podwoją efektywność energetyczną do 2030 roku, przy jednoczesnym podjęciu konkretnych kroków na rzecz odejścia od paliw kopalnych w tej dekadzie oraz zapewnieniu finansowania ich realizacji. Podsumowania UNFCCC dotyczące COP28 wskazują te benchmarki w kluczowych wnioskach, natomiast relacja UE śledzi operacjonalizację finansowania strat i szkód oraz sygnał mitygacyjny w ogólnych wynikach szczytu.
NDC 3.0 to przestrzeń do zakodowania tych zmian w krajowych architekturach politycznych, po której nastąpią raporty przejrzystości i kolejny GST oceniający zbiorowe postępy, zgodnie ze stronami UNFCCC poświęconymi NDC 3.0 oraz centrum GST.
Komentarz redakcji
Mechanizm paryski działa zgodnie z założeniami – wyznaczaj cele, mierz postępy, podnoś ambicje – jednak realizacja tych zamierzeń zależy teraz od przełożenia konsensusu ze Zjednoczonych Emiratów Arabskich na wiążące cele krajowe, pakiety finansowe i polityki sektorowe przed rokiem 2030. Kraje, które jak najszybciej rozwiną odnawialne źródła energii i efektywność energetyczną, dostosują NDC 3.0 do wyników GST oraz wzmocnią przejrzystość, wyznaczą wiarygodną ścieżkę do ograniczenia ocieplenia do 1,5°C – zgodnie z ramami porozumienia paryskiego, rolą GST i wynikami COP28.
Najczęściej zadawane pytania — globalne cele klimatyczne: od porozumienia paryskiego do planów krajowych
Jakie są główne cele porozumienia paryskiego?
Utrzymanie wzrostu temperatury znacznie poniżej 2°C i dążenie do 1,5°C, wzmocnienie adaptacji oraz dostosowanie finansowania do niskoemisyjnego i odpornego na zmiany klimatu rozwoju – zgodnie z tekstem porozumienia i opisem UNFCCC.
Jak działają NDC?
Kraje co pięć lat składają i aktualizują plany krajowe z rosnącymi ambicjami; zobowiązania są rejestrowane w publicznym rejestrze NDC i kształtowane przez wymogi ICTU oraz zasady rozliczania, opisane na stronach UNFCCC poświęconych NDC.
Co zmieniło pierwsze globalne podsumowanie stanu realizacji (GST)?
Konsensus ze Zjednoczonych Emiratów Arabskich przyjęty na COP28 wezwał do odejścia od paliw kopalnych, potrojenia mocy odnawialnych i podwojenia efektywności energetycznej do 2030 roku, a także do uruchomienia finansowania strat i szkód – sygnały te kształtują teraz NDC 3.0, zgodnie z podsumowaniem COP28 UNFCCC i notą wynikową UE.
Gdzie można znaleźć najnowsze NDC?
W publicznym rejestrze NDC UNFCCC, z dodatkowymi wskazówkami i aktualizacjami na stronach NDC 3.0 i centrum GST.
Dowiedz się więcej
Praktyczne kolejne kroki i podstawowe pojęcia znajdziesz w jednym miejscu: zacznij od testowania scenariuszy w bezpłatnym kalkulatorze śladu węglowego Coffset, a następnie poszerz wiedzę dzięki naszym artykułom: Czym jest ślad węglowy?, Czym jest kompensacja emisji? oraz Redukcja a kompensacja – dlaczego oba podejścia są ważne. Więcej materiałów znajdziesz na stronie głównej Coffset, w centrum wiedzy o węglu lub podejmij działanie przez zakup kredytów węglowych.
Źródła
- UNFCCC — omówienie Porozumienia paryskiego: https://unfccc.int/process-and-meetings/the-paris-agreement
- UNFCCC — Porozumienie paryskie (oficjalny tekst): https://unfccc.int/sites/default/files/english_paris_agreement.pdf
- ONZ — Porozumienie paryskie (wyjaśnienie dla ogółu): https://www.un.org/en/climatechange/paris-agreement
- UNFCCC — centrum globalnego przeglądu: https://unfccc.int/topics/global-stocktake
- WRI — globalny przegląd w Porozumieniu paryskim — wyjaśnienie: https://www.wri.org/insights/explaining-global-stocktake-paris-agreement
- LSE Grantham — czym jest globalny przegląd?: https://www.lse.ac.uk/granthaminstitute/explainers/what-is-the-global-stocktake/
- UNFCCC — najważniejsze ustalenia COP28: https://unfccc.int/cop28/5-key-takeaways
- Komisja Europejska — ogólne wyniki COP28 i reakcje UE: https://employment-social-affairs.ec.europa.eu/news/cop28-overall-outcome-eu-reactions-2024-01-24_en
- UNFCCC — wyjaśnienie NDC: https://unfccc.int/process-and-meetings/the-paris-agreement/nationally-determined-contributions-ndcs
- UNFCCC — rejestr NDC: https://unfccc.int/NDCREG
- UNFCCC — NDC 3.0 (aktualizacje z 2025 r.): https://unfccc.int/ndc-3.0
Zamień wiedzę w działanie
Oblicz swój ślad i od razu kompensuj zweryfikowanymi kredytami.
Czytaj dalej
9 kroków: ekonomia klimatu – wycena węgla i mechanizmy rynkowe
Dowiedz się, jak działa wycena węgla: podatek węglowy vs system handlu uprawnieniami, EU ETS, CBAM i kredyty węglowe. Przewodnik dla firm i decydentów poruszających się w ekonomii klimatu.
Zrównoważona urbanistyka: miasta ograniczające emisję CO₂
Dowiedz się, jak miasta mogą ograniczać emisje dzięki zrównoważonej urbanistyce: planowaniu bliskości, ulicom przyjaznym pieszym i strefom niskoemisyjnym.
Ekonomia behawioralna w redukcji emisji
Ekonomia behawioralna przekształca wysiłki na rzecz redukcji emisji dzięki porównaniom społecznym, systemom informacji zwrotnej i strategiom wyznaczania celów działającym na dużą skalę.